ZWIĄZKI PARTNERSKIE OSÓB TEJ SAMEJ PŁCI – UNIONI CIVILI

O ile państwo włoskie postanowiło nie zrównywać związków homoseksualnych z tradycyjnym małżeństwem, o tyle dało w końcu parom tym prawa, o których jeszcze niedawno nie mogły one nawet marzyć. W kraju, w którym wpływ Watykanu i kościoła katolickiego na politykę jest ogromny, jest to niemałe osiągnięcie, tym bardziej, że poprzednie projekty ustaw regularnie lądowały w śmietniku.

Czym jest unione civile?

Unione civile to związek dwóch pełnoletnich osób tej samej płci, w odróżnieniu od tzw. convivenza di fatto, dotyczącej wszystkich par bez wyjątku. Pomiędzy tymi dwoma rodzajami związków istnieją spore różnice, gdyż pary hetero mogą się przecież pobrać, natomiast osoby homoseksualne do tej pory pozbawione były jakiejkolwiek możliwości sformalizowania swojego związku.

Związek nie może zostać zawarty, jeśli:

• jedno z Was pozostaje w związku małżeńskim lub partnerskim (unione civile)
• jedno z Was zostało uznane za niepoczytalne
• jesteście ze sobą spokrewnieni lub spowinowaceni
• jedno z Was zostało skazane za zabójstwo lub próbę zabójstwa partnera lub małżonka drugiej strony 

Procedura zawarcia związku

Ceremonia zawarcia tego typu związku partnerskiego jest bardzo podobna do ceremonii zawarcia ślubu cywilnego, gdyż odbywa się przed urzędnikiem stanu cywilnego w obecności dwóch świadków, a akt zostaje wpisany do rejestru stanu cywilnego. Trochę zmienia się treść przysięgi, gdyż w przeciwieństwie do przysięgi małżeńskiej, nie wspomina się o obowiązku wierności i współpracy, ograniczając obowiązki partnerskie do obowiązku wspólnego zamieszkania i wzajemnego wsparcia materialnego oraz moralnego.

UWAGA! W przypadku obcokrajowców konieczne jest uzyskanie zaświadczenia o braku przeszkód do zawarcia związku za granicą, podobnie jak w przypadku ślubu!

A teraz niespodzianka – jak wiecie (a jeśli nie wiecie, to polecam ten artykuł), we Włoszech nie ma możliwości zmiany nazwiska po ślubie i każde z małżonków pozostaje przy swoim nazwisku. Otóż w przypadku związków homoseksualnych, nie wiadomo w sumie, dlaczego, ustawodawca postanowił dać parom prawo wyboru i świeżo upieczeni „związkowcy” mogą zdecydować, jakie nazwisko będzie nosiła nowo utworzona rodzina, na podobnych zasadach, jakie obowiązują w Polsce. Jak się pewnie domyślacie, nie wpłynęło to w żaden sposób na przepisy dotyczące małżeństw, co budzi mój wewnętrzny sprzeciw, który jednak nikogo nie obchodzi. :-P

Jakie prawa uzyskują pary homoseksualne?

Oto najważniejsze zmiany, jakie wprowadza w życie par homoseksualnych nowa ustawa:

• w momencie zawarcia związku para wybiera reżim majątkowy, który będzie obowiązywał w okresie jego trwania
• w kwestiach spadkowych partner zostaje zrównany w małżonkiem – szczegółowe informacje na temat dziedziczenia znajdziecie tutaj
• w przypadku śmierci partnera, na którego nazwisko podpisana jest umowa najmu macie prawo wstąpić w tę umowę
• w przypadku śmierci jednego z Was, partner ma prawo otrzymać od Waszego pracodawcy odłożoną przez Was odprawę TFR oraz tzw. indennità di mancato preavviso, czyli coś w rodzaju zadośćuczynienia za niedotrzymanie okresu wypowiedzenia
• przysługuje Wam urlop małżeński, zgodnie z kontraktem zbiorowym Waszej branży
• pracodawca nie może zwolnić kobiety przez rok od momentu zawarcia związku partnerskiego – wyjątek stanowią tu opiekunki i pomoce domowe 
• macie prawo do korzystania z urlopu ze względu na opiekę nad niepełnosprawnym partnerem, żałobę czy szczególne wypadki
• możecie zostać ustanowieni pełnomocnikami prawnymi (amministratore di sostegno) partnera w przypadku, gdy jest on niezdolny do samodzielnego zadbania o swoje interesy (np. ze względu na wiek, niepełnosprawność, chorobę, uzależnienie od alkoholu czy narkotyków, a także odbywanie kary więzienia)
• macie prawo wystąpić o ubezwłasnowolnienie partnera
• jeśli partner stanowi zagrożenie dla Waszej nietykalności cielesnej, możecie wystąpić o wydanie nakazu ochrony (ordine di protezione)
• macie prawo do uzyskania informacji na temat stanu zdrowia partnera i do podejmowania decyzji z nim związanych
• w przypadku ustania związku, macie prawo do alimentów

Ustanie związku partnerskiego

Związek partnerski zostaje rozwiązany w przypadku:

• śmierci jednego z Was
• zmiany płci przez jedno z Was (trudno wtedy mówić o związku homoseksualnym)
• oświadczenia woli złożonego przed urzędnikiem stanu cywilnego (wystarczy, że złoży je jedno z Was) – po trzech miesiącach możecie złożyć wniosek o rozwód na podobnych zasadach, jakie obowiązują pary małżeńskie --> KLIK

 W przypadku związków partnerskich nie istnieje obowiązek separacji, można od razu przejść do procedury rozwodowej.

UZNANIE DZIECKA WE WŁOSZECH (RICONOSCIMENTO DEL FIGLIO)

Zgodnie z włoskimi przepisami dzieci narodzone poza związkiem małżeńskim muszą zostać uznane przez rodziców, gdyż w tym przypadku nie przyjmuje się automatycznie, że rodzicami jesteście właśnie Wy. Sam fakt, że stworzyliście wspólnie nową istotę nie ma znaczenia z prawnego punktu widzenia, dlatego konieczne jest oficjalne tego potwierdzenie. Ma to zastosowanie zarówno w przypadku par pozostających w nieoficjalnym związku, jak i np. dzieci narodzonych, że się tak brzydko wyrażę, ze związku pozamałżeńskiego, gdy jedno z Was (lub oboje) pozostaje w związku małżeńskim z inną osobą.

Obecnie możliwe jest również uznanie dzieci narodzonych ze związku kazirodczego, po uzyskaniu zgody sądu.

Jeszcze niedawno istniało we Włoszech pojęcie „dziecka naturalnego” (figlio naturale), którym określało się dzieci nieślubne, w odróżnieniu od „dziecka prawowitego” (figlio legittimo), którego status prawny był regulowany inaczej. Ten dyskryminujący podział został praktycznie zniesiony na mocy ustawy nr 154 z dnia 28.12.2013 r., która zrównała prawa wszystkich dzieci.

Kto dokonuje uznania dziecka?

Dziecko może zostać uznane przez oboje rodziców lub tylko przez jedno z nich. Możecie tego dokonać wspólnie lub osobno, nie jest wymagana obecność obojga rodziców, lecz jeśli jedno z Was uznało już dziecko, rodzic dokonujący uznania w późniejszym terminie musi uzyskać zgodę drugiego rodzica. Jeśli takiej zgody nie otrzymacie, możecie zwrócić się do sądu, który oceni, co jest najlepsze dla dziecka i ewentualnie wyda zgodę na uznanie go bez względu na protesty drugiego rodzica.

Uznanie dziecka nie może zostać dokonane przez rodzica, który nie ukończył 14-tego roku życia, a z drugiej strony, jeśli chcecie uznać dziecko, które ukończyło już 14 lat, musi ono wyrazić na to zgodę. Może też ono wystąpić do sądu o przeprowadzenie uznania go przez osobę, którą uważa za rodzica – to tak na marginesie, w ramach ciekawostki.

Procedura uznania dziecka

Uznanie dziecka jest czynnością urzędową i może być dokonane w jeden z następujących sposobów:

• poprzez wpis w akcie urodzenia – w momencie zgłoszenia narodzin dziecka (dichiarazione di nascita) matka lub oboje rodziców (wspólnie) nie pozostających w związku małżeńskim wpisują do zgłoszenia swoje dane
• w formie oświadczenia składanego przed urzędnikiem USC – matka lub oboje rodziców (wspólnie) mogą to zrobić również przez narodzinami dziecka, natomiast sam ojciec może to zrobić po uznaniu dziecka przez matkę, za jej zgodą
• w formie aktu publicznego, spisanego np. przed notariuszem
• poprzez wpis w testamencie – uznanie dziecka jest prawnie ważne od chwili śmierci autora testamentu
• poprzez złożenie w sądzie wniosku o przeprowadzenie postępowania mającego na celu uznanie dziecka

Jeśli chodzi o wymagane dokumenty, najlepiej zapytajcie w Urzędzie Stanu Cywilnego gminy, w której zamierzacie dokonać uznania dziecka, co jest potrzebne, w zależności od sytuacji. Oczywiście w przypadku uznania dziecka w inny sposób (patrz wyżej), pytanie to musicie zadać np. notariuszowi. Na pewno będziecie potrzebować ważnego dokumentu tożsamości, a pozostałe dokumenty zależą od sytuacji, w jakiej znajdujecie się Wy i dziecko – poniżej spróbuję podać Wam orientacyjnie, co powinno się przydać w USC (nie biorę tu pod uwagę aktu publicznego, testamentu czy orzeczenia sądowego), jednak nie bierzcie tego za pewnik!

Uznanie przed narodzinami	·    zaświadczenie lekarskie potwierdzające ciążę ·    dokument tożsamości rodzica/rodziców ·    późniejsze uznanie przez ojca: pisemna zgoda matki lub ewentualnie jej obecność
Uznanie w momencie narodzin	·    dokument tożsamości rodzica/rodziców ·    zaświadczenie o urodzeniu dziecka (attestazione di nascita) ·    w przypadku, gdy oboje rodziców to cudzoziemcy, oświadczenie dotyczące przysługującego dziecku obywatelstwa i nazwiska, zgodnie z przepisami państwa, którego jest obywatelem ·    w przypadku obcokrajowców czasami wymagane jest złożenie oświadczenia, że przepisy Waszego kraju pozwalają Wam na uznanie dziecka
Uznanie po narodzinach	·    dokument tożsamości rodzica/rodziców ·    odpis aktu urodzenia dziecka (atto di nascita), jeśli urodziło się ono w innej gminie ·    jeśli dziecko nie ukończyło 14 roku życia: pisemna zgoda rodzica, który już dokonał uznania lub ewentualnie jego obecność ·    jeśli dziecko ukończyło 14 rok życia: jego pisemna zgoda lub ewentualnie jego obecność (z dokumentem tożsamości) ·    w przypadku cudzoziemców niektóre urzędy wymagają zaświadczenia z konsulatu, że mogą oni uznać dziecko, zgodnie z przepisami kraju pochodzenia

Jakie są aspekty prawne uznania dziecka?

Po uznaniu dziecka rodzic przyjmuje na siebie wszelkie prawa i obowiązki związane z posiadaniem potomstwa, dokładnie tak samo, jak w przypadku dzieci narodzonych w związku małżeńskim.

O kwestii nazwiska dziecka pisałam tutaj, więc nie będę się powtarzać. Dodam jedynie, że jeśli dziecko nie zostało uznane przy narodzinach przez żadnego z rodziców (i takie sytuacje mają miejsce), imię i nazwisko zostają mu nadane przez Urząd Stanu Cywilnego i w przypadku uznania go w późniejszym okresie, gdy jest już dorosłe, ma ono prawo do zachowania dotychczasowych danych osobowych.

Uznanie dziecka łączy się też z władzą rodzicielską, która w 2013 roku została zastąpiona we Włoszech pojęciem „odpowiedzialności rodzicielskiej” (responsabilità genitoriale). Rodzice nie sprawują już nad dzieckiem władzy, a są za nie odpowiedzialni i mają wobec niego określone obowiązki – dziecko ma prawo do opieki, utrzymania, wychowania i edukacji. Dodatkowo, w przeciwieństwie do dawnej władzy rodzicielskiej, nie ma ograniczeń czasowych co do odpowiedzialności rodzicielskiej w zakresie utrzymywania dziecka, więc jeśli Wasze pełnoletnie dziecko nie osiągnęło samodzielności finansowej, nadal macie obowiązek zapewnić mu utrzymanie.

Jeśli oboje uznaliście dziecko, oboje sprawujecie nad nim odpowiedzialność rodzicielską. Może się zdarzyć, że nie zgadzacie się w jakimś ważnym aspekcie dotyczącym jego życia (oczywiście nie chodzi tu o to, co ma jeść na obiad) – wówczas każde z Was ma prawo zwrócić się do sądu dla nieletnich z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu. Sąd może też zdecydować o odebraniu odpowiedzialności rodzicielskiej jednemu z Was, jeśli uzna, że leży to w interesie dziecka.

Jak widzicie, po zniesieniu różnic pomiędzy dziećmi ślubnymi, nieślubnymi czy adopcyjnymi, z prawnego punktu widzenia wszystkie dzieci są we Włoszech traktowane tak samo i mają takie same prawa.

Dla przykładu, jeśli Kazio ma dwójkę dzieci ślubnych i jedno nieślubne (oczywiście uznane), po jego śmierci cała trójka będzie miała identyczne prawo do spadku po ojcu.

Czy można unieważnić uznanie dziecka?

Są sytuacje, w których jedno z rodziców albo dziecko chcą unieważnić uznanie, np.:

• dziecko zostało poczęte w czasie trwania związku małżeńskiego i uznane przez męża matki, choć w rzeczywistości nie jest on jego ojcem
• uznanie dziecka zostało dokonane przez rodzica nie będącego w pełni sił umysłowych 
• rodzic został zmuszony do uznania dziecka przemocą 

Nie można tego zrobić ot tak, oświadczając na przykład, że się pomyliliście – konieczne jest złożenie pozwu o unieważnienie uznania dziecka, po czym o wszystkim decyduje sąd. Pozew o unieważnienie może być również złożony przez inne osoby zainteresowane, np. spadkobierców.

Termin złożenia pozwu nie ulega przedawnieniu jedynie w przypadku, gdy składany jest on przez dziecko - w pozostałych przypadkach istnieją ograniczenia czasowe, więc zapytajcie prawnika, jak wygląda sprawa w Waszym przypadku.

NAZWISKO PO OTRZYMANIU OBYWATELSTWA WŁOSKIEGO – SPRAWA SIĘ ROZWIJA

AKTUALIZACJA Z DNIA 08.06.2019 R. 

UWAGA! W styczniu 2019 r. ukazał się okólnik MSW nr 462, w którym ministerstwo w końcu zdecydowało się ułatwić życie osobom, które w momencie ślubu przyjęły nazwisko małżonka. Nadal obowiązuje zasada, że głównym dokumentem potwierdzającym dane osobowe jest akt urodzenia, jeśli jednak widnieje na nim adnotacja dotycząca zmiany nazwiska, musi ono zostać utrzymane, bez przywracania Wam nazwiska nadanego w chwili narodzin. Oczywiście nie wszystkie państwa pozwalają na umieszczanie tego typu adnotacji w akcie urodzenia, na szczęście MSW wzięło to pod uwagę i stwierdziło, że jeśli taka na przykład Mariola załączy do wniosku o przyznanie obywatelstwa akt ślubu, z którego wynika, że przyjęła nazwisko męża, zostanie on potraktowany jako załącznik do aktu urodzenia, co pozwoli na zachowanie tegoż nazwiska. Jednym słowem - alleluja!

Kilka miesięcy temu, w artykule o włoskich przepisach regulujących kwestię nazwiska, pisałam o kontrowersyjnych zasadach dotyczących sytuacji osób, które otrzymują włoskie obywatelstwo. Przypominam, że w momencie nadania obywatelstwa włoskiego osoby, które noszą nazwisko, które nie jest nazwiskiem ich ojca, zostają „zmuszone” do jego zmiany, gdyż włoskie prawo nie dopuszcza wolnego wyboru w tej kwestii, a jako nowi obywatele podlegają włoskim przepisom.

Otóż jest ferment, moi drodzy, coś się dzieje – wprawdzie prawo się nie zmieniło, ale 7 stycznia br. ukazał się dość interesujący okólnik wydany przez Departament ds. Wolności Obywatelskich i Spraw Imigracyjnych Ministerstwa Spraw Wewnętrznych. Jest to dokument dość obszerny, więc postaram się streścić Wam jego przesłanie, żebyście wiedzieli, o co biega.

Departament ten poprosił Radę Stanu (Consiglio di Stato – jest to organ odwoławczy w zakresie prawa administracyjnego) o wydanie opinii na temat nadawania nazwiska cudzoziemcom, którym przyznane zostaje obywatelstwo włoskie. Zwraca uwagę na częste wnioski o powrót do poprzedniego nazwiska składane przez osoby, którym po nadaniu obywatelstwa włoskiego zmieniono je na nazwisko ojca oraz na wyroki sądowe wydane na szczeblu unijnym oraz krajowym właśnie w tej kwestii. Dodatkowo podkreśla fakt, że w momencie tworzenia dekretu nadania obywatelstwa osoba zainteresowana nie jest jeszcze uważana za obywatela włoskiego, gdyż dekret musi zostać jeszcze podpisany przez prezydenta Włoch, a następnie osoba ta musi złożyć odpowiednie przyrzeczenie – z drugiej strony, przepisy dotyczące zmiany nazwiska dotyczą jedynie obywateli włoskich, co sprawia, że kandydat na obywatela Włoch nie może się do nich odwołać i musi poczekać na formalny akt nadania mu obywatelstwa, co komplikuje całą procedurę.

We wniosku o wydanie opinii Departament przedstawił również propozycję technicznego rozwiązania tej kwestii – w momencie składania wniosku o obywatelstwo włoskie kandydat wpisywałby swoje dane (imiona, nazwiska itp.), zgodnie z aktem urodzenia wydanym przez kraj pochodzenia, co pozwoli uniknąć późniejszego wnioskowania o powrót do dawnego nazwiska, gdyż będzie ono już zawarte w odpowiedniej części wniosku o przyznanie obywatelstwa oraz w późniejszym dekrecie jego nadania.

Co na to Rada Stanu?

Rada Stanu wydała opinię 22 lutego 2013 roku i w skrócie zawiera się w kilku punktach (nie ma sensu, żebym Wam opisywała każdy akapit):

1. Włoskie przepisy są niezgodne z przepisami międzynarodowymi i założeniami unijnymi, a włoskie normy również gwarantują każdemu obywatelowi prawo do własnej tożsamości, co kilkakrotnie zostało potwierdzone wyrokami Sądu Kasacyjnego oraz Trybunału Konstytucyjnego.
2. Unijne swobody obywatelskie dotyczące obywatelstwa europejskiego, zakazu dyskryminacji ze względu na pochodzenie oraz swobodnego przepływu osób wydają się świadczyć o tym, że narzucanie obywatelom innych państw włoskich norm regulujących kwestię nazwiska jest pozbawione podstaw.
3. Przepisy, które w momencie nadania obywatelstwa poddają nowego obywatela  procedurze, które nie jest konieczna do jego nadania (czytaj: to nie jest tak, że jeśli noszę nazwisko matki, nie mogę zostać obywatelką Włoch), są przesadnym ograniczeniem swobód obywatelskich.
4. Przepisy włoskie mają korzenie w umowach międzynarodowych niezgodnych z przeważającym ustawodawstwem unijnym w zakresie ochrony prawa do własnej tożsamości – chodzi tu o Konwencję Monachijską z dnia 5 września 1980 r. A ponieważ prawo unijne przeważa nad konwencjami międzynarodowymi, sądy włoskie oraz włoska administracja publiczna mają obowiązek interpretować zapisy konwencji w sposób zgodny z przepisami UE – jeśli nie jest to możliwe, zapis taki nie może być zastosowany.

Wniosek: wydaje się słuszne nie stosowanie (po włosku „non applicabilità”) art. 1 p. 2 ustawy nr 950 z dnia 09.11.1984 r., który w kwestii nazwiska stanowi, że w przypadku zmiany obywatelstwa przeważają przepisy państwa, którego nowym obywatelem staje się dana osoba. W związku z tym można stwierdzić, że skoro artykuł ten nie ma zastosowania, cudzoziemcy wnoszący o przyznanie obywatelstwa włoskiego powinni móc zachować swoje nazwisko.

Co to oznacza?

Trudno powiedzieć, jak teoria będzie się miała do praktyki, w każdym razie okólnik kończy się w sposób interesujący – rozwiązanie dotyczące wpisywania pierwotnych danych osobowych do dekretu nadania obywatelstwa, zaproponowane przez Departament, uzyskało aprobatę Rady Stanu, więc wszystkie urzędy, które zajmują się kwestią obywatelstwa (Prefektury, Urzędy Stanu Cywilnego i Urzędy Meldunkowe) muszą zacząć je stosować. Czy zaczną? A może będą protestować i czekać na ustawę potwierdzającą okólnik? Pożyjemy, zobaczymy.

Zwróćcie też uwagę na fakt, że wydaje się nierozwiązany problem osób, które dokonały zmiany nazwiska np. po zawarciu związku małżeńskiego czy z powodu jego ośmieszającego brzmienia - niby nie należy stosować art. 1 ustawy nr 950/1984, ale we wniosku o nadanie obywatelstwa i do dekretu jego nadania mają być wpisywane dane widniejące w akcie urodzenia, czyli w przypadku tych osób nastąpiłby powrót do pierwotnego nazwiska. A to oznacza, że tak czy inaczej konieczne byłoby późniejsze złożenie wniosku  o jego zmianę, więc dopóki przepisy w jasny sposób nie pozwolą na utrzymanie aktualnie noszonego nazwiska, sprawa pozostanie rozwiązana jedynie częściowo.