NAZWISKO PO OTRZYMANIU OBYWATELSTWA WŁOSKIEGO

Ostatnia aktualizacja: 13.08.2026 r.

Kwestia nazwiska po otrzymaniu włoskiego obywatelstwa jest kwestią dość popularną pośród polskich (i nie tylko) imigrantów, gdyż zasady ją regulujące były i częściowo nadal są dość pokręcone i nieuregulowane konkretnymi przepisami.

Dawne, żelazne zasady

W przypadku otrzymania obywatelstwa włoskiego, jeśli np. zmieniliście nazwisko po ślubie lub z jakiegokolwiek innego powodu, w momencie nadawania Wam nowego obywatelstwa do całkiem niedawna byłoby Wam automatycznie przywrócone nazwisko ojca. Często był to spory szok dla osoby zainteresowanej, która w Polsce znana była pod nazwiskiem, powiedzmy, Nowak, natomiast we Włoszech zostawała nagle zmuszona do powrotu do dawno nieużywanego już nazwiska Kurek. Wynikało to z przekonania włoskich urzędników, że w momencie otrzymania włoskiego obywatelstwa podlegacie tylko i wyłącznie włoskim przepisom, a więc nazwisko męża, nazwisko podwójne czy też jakakolwiek inna zmiana danych osobowych państwa włoskiego nie interesuje.  

Tego typu narzucanie zmiany nazwiska było naturalnie pogwałceniem prawa do własnej tożsamości i stopniowo, acz mozolnie, sprawy zaczęły się zmieniać. Jak wspomniałam, nie zostały one wpisane do żadnej ustawy, która jednoznacznie regulowałaby tę kwestię, więc musimy bazować na różnych okólnikach ministerialnych wydawanych ad hoc i za którymi naprawdę ciężko jest nadążyć. 

2013 rok – pierwszy przełom

Zaczęło się od tego, że imigranci z Hiszpanii, Portugalii oraz Ameryki Południowej, którzy zgodnie z przepisami krajów pochodzenia noszą podwójne nazwisko, zaczęli sprzeciwiać się nadawaniu im wyłącznie nazwiska ojca. To był pierwszy krok – w lipcu 2013 roku włoski Sąd Kasacyjny wydał wyrok w sprawie pewnego Peruwiańczyka, któremu zmieniono nazwisko po nadaniu obywatelstwa włoskiego (wyrok nr 17462 z dnia 17 lipca 2013 r.), który stanowił, iż art. 98 Dekretu Prezydenckiego nr 396/2000 odnosi się jedynie do obywateli włoskich urodzonych za granicą z rodziców włoskich, więc przymusowa zmiana nazwiska osoby mającej podwójne obywatelstwo (czyli nie rezygnującej z drugiego obywatelstwa), której rodzice są obywatelami innego kraju jest niedopuszczalna. Dodatkowo Sąd Kasacyjny stwierdził, że nabycie obywatelstwa włoskiego przy zachowaniu dotychczasowego obywatelstwa nie stanowi zmiany obywatelstwa w rozumieniu art. 1 ust. 2 Konwencji Monachijskiej, która sama przez się uzasadniałaby zmianę nazwiska. 

Pod koniec 2013 roku, tuż przed świętami Bożego Narodzenia, Departament ds. Obywatelskich i Spraw Imigracyjnych MSW wydał okólnik nr 14424, w którym poinformował o swoim wniosku złożonym w Radzie Stanu (Consiglio di Stato – jest to organ odwoławczy w zakresie prawa administracyjnego) w sprawie wydania opinii na temat nadawania nazwiska cudzoziemcom, którym przyznane zostaje obywatelstwo włoskie. Zwrócił w nim uwagę na częste wnioski o powrót do poprzedniego nazwiska składane przez osoby, którym po nadaniu obywatelstwa włoskiego zmieniono je na nazwisko ojca oraz na wyroki sądowe wydane na szczeblu unijnym oraz krajowym właśnie w tej kwestii. Dodatkowo podkreślił fakt, że w momencie przygotowywania dekretu nadania obywatelstwa osoba zainteresowana nie jest jeszcze uważana za obywatela włoskiego, gdyż dekret musi zostać podpisany przez prezydenta Włoch, a następnie osoba ta musi złożyć odpowiednie przyrzeczenie. Z drugiej strony, przepisy dotyczące zmiany nazwiska dotyczą jedynie obywateli włoskich, co sprawia, że kandydat na obywatela Włoch nie może się do nich odwołać i musi poczekać na formalny akt nadania mu obywatelstwa, co komplikuje całą procedurę.

We wniosku o wydanie opinii Departament przedstawił również propozycję technicznego rozwiązania tej kwestii – w momencie składania wniosku o obywatelstwo włoskie kandydat wpisywałby swoje dane (imiona, nazwiska itp.), zgodnie z aktem urodzenia wydanym przez kraj pochodzenia, co pozwoliłoby uniknąć późniejszego wnioskowania o powrót do dawnego nazwiska, gdyż będzie ono już zawarte w odpowiedniej części wniosku o przyznanie obywatelstwa oraz w późniejszym dekrecie jego nadania.

Rada Stanu wydała opinię nr 850 z dnia 22.02.2013 roku, która w skrócie zawierała się w kilku punktach:

1. Włoskie przepisy są niezgodne z przepisami międzynarodowymi i założeniami unijnymi, a włoskie normy również gwarantują każdemu obywatelowi prawo do własnej tożsamości, co kilkakrotnie zostało potwierdzone wyrokami Sądu Kasacyjnego oraz Trybunału Konstytucyjnego.
2. Unijne swobody obywatelskie dotyczące obywatelstwa europejskiego, zakazu dyskryminacji ze względu na pochodzenie oraz swobodnego przepływu osób wydają się świadczyć o tym, że narzucanie obywatelom innych państw włoskich norm regulujących kwestię nazwiska jest pozbawione podstaw.
3. Przepisy, które w momencie nadania obywatelstwa poddają nowego obywatela  procedurze, które nie jest konieczna do jego nadania (czytaj: to nie jest tak, że jeśli noszę nazwisko matki, nie mogę zostać obywatelką Włoch), są przesadnym ograniczeniem swobód obywatelskich.
4. Przepisy włoskie mają korzenie w umowach międzynarodowych niezgodnych z przeważającym ustawodawstwem unijnym w zakresie ochrony prawa do własnej tożsamości – chodzi tu o Konwencję Monachijską z dnia 5 września 1980 r. A ponieważ prawo unijne przeważa nad konwencjami międzynarodowymi, sądy włoskie oraz włoska administracja publiczna mają obowiązek interpretować zapisy konwencji w sposób zgodny z przepisami UE – jeśli nie jest to możliwe, zapis taki nie może być zastosowany.

Wniosek Rady Stanu był taki, że wydaje się słuszne nie stosowanie (po włosku „non applicabilità”) art. 1 p. 2 ustawy nr 950 z dnia 09.11.1984 r., który w kwestii nazwiska stanowi, że w przypadku zmiany obywatelstwa przeważają przepisy państwa, którego nowym obywatelem staje się dana osoba. W związku z tym można stwierdzić, że skoro artykuł ten nie ma zastosowania, cudzoziemcy wnoszący o przyznanie obywatelstwa włoskiego powinni móc zachować swoje nazwisko.

Okólnik kończy się informacją, że rozwiązanie dotyczące wpisywania pierwotnych danych osobowych do dekretu nadania obywatelstwa, zaproponowane przez Departament, uzyskało aprobatę Rady Stanu, więc wszystkie urzędy, które zajmują się kwestią obywatelstwa (Prefektury, Urzędy Stanu Cywilnego i Urzędy Meldunkowe) muszą zacząć je stosować. Pozostał jednak nie rozwiązany problem osób, które dokonały zmiany nazwiska np. po zawarciu związku małżeńskiego czy z powodu jego ośmieszającego brzmienia - niby nie należy stosować art. 1 ustawy nr 950/1984, ale we wniosku o nadanie obywatelstwa i do dekretu jego nadania mają być wpisywane dane widniejące w akcie urodzenia, czyli w przypadku tych osób nastąpiłby powrót do pierwotnego nazwiska.

2019 rok – ważny moment dla osób noszących nazwisko małżonka

W styczniu 2019 r. ukazał się okólnik MSW nr 462, w którym ministerstwo w końcu zdecydowało się ułatwić życie osobom, które w momencie ślubu przyjęły nazwisko małżonka (mowa w nim wprawdzie o kobietach, ale np. w Polsce taką możliwość mają też mężczyźni, więc nie dyskryminujmy ich). Nadal obowiązywać miała zasada, że głównym dokumentem potwierdzającym dane osobowe jest akt urodzenia, jeśli jednak widnieje na nim adnotacja dotycząca zmiany nazwiska, musi ono zostać utrzymane, bez przywracania nowemu obywatelowi włoskiemu nazwiska nadanego w chwili narodzin. Oczywiście nie wszystkie państwa pozwalają na umieszczanie tego typu adnotacji w akcie urodzenia, ale na szczęście MSW wzięło to pod uwagę i stwierdziło, że jeśli taka na przykład Mariola załączy do wniosku o przyznanie obywatelstwa akt ślubu, z którego wynika, że przyjęła nazwisko męża, zostanie on potraktowany jako załącznik do aktu urodzenia, co pozwoli na zachowanie tegoż nazwiska. 

2021 rok – ministerstwo traci cierpliwość

Wraz z (powolną) cyfryzacją Włoch i przeniesieniem wniosków o nadanie obywatelstwa włoskiego do internetu zmieniło się podejście MSW do kwestii danych osobowych, które w dniu 12.05.2021 r. wydało okólnik nr 3520. Tenże okólnik jest o tyle znaczący, że nie tylko wydaje wytyczne związane z nowym systemem CIVES, ale chłoszcze po łapkach urzędników prefektur, którzy upierają się przy bezpodstawnym zmienianiu nazwisk nowym obywatelom włoskim.

Zacznijmy od tego, że począwszy od stycznia 2021 roku CIVES pobiera dane kandydata na obywatela włoskiego bezpośrednio z systemu SPID (publicznego systemu tożsamości cyfrowej) lub z elektronicznego dowodu osobistego (CIE), więc nie wpisuje się już ich ręcznie – dotyczy to nie tylko imienia i nazwiska, ale także daty urodzenia, codice fiscale oraz płci. Jednak odpowiedzialność za ich poprawność leży po Waszej stronie – przy wypełnianiu wniosku musicie podać dane osobowe widniejące w dokumentach sporządzonych przez odpowiednie organy zagraniczne oraz ewentualnych dokumentach wydanych przez państwo włoskie. Chodzi tu o:

• akt urodzenia
• zaświadczenie o niekaralności
• paszport lub dowód osobisty

Jeżeli pomiędzy danymi w systemie SPID a tymi dokumentami występują rozbieżności, musicie je uzasadnić w odpowiednim polu i załączyć do wniosku dokumentację wyjaśniającą te różnice, w przeciwnym wypadku system nie pozwoli Wam przejść dalej. To oznacza, że nie ograniczamy się już kwestii do nazwiska zmienionego w przypadku ślubu, a bierzemy pod uwagę wszelkie zmiany imienia i nazwiska. 

Prefektura ma następnie obowiązek skontrolować zgodność wpisanych danych i ewentualne dokumenty wyjaśniające ich zmianę w stosunku do aktu urodzenia – jeśli uzna, że są one niewystarczające, musi się z Wami skontaktować w celu uzupełnienia informacji. I tu nadchodzi najpiękniejsza część tego okólnika – ministerstwo, nie przebierając w słowach, wytyka prefekturom, że niektóre z nich nadal przywracały nowym obywatelom nazwisko wpisane do aktu urodzenia, ignorując późniejsze zmiany danych wynikające z aktualnych dokumentów tożsamości. Ministerstwo uznało takie automatyczne „cofanie” nazwiska za niewłaściwe i wskazało, że nie można dokonywać arbitralnych korekt danych tylko dlatego, że dokumenty nie są ze sobą identyczne. Jeżeli późniejsza zmiana nazwiska jest zgodna z prawem i odpowiednio udokumentowana, prefektura powinna ją uwzględnić.

Okólnik zwraca też uwagę na fakt, że w postanowieniu końcowym o nadaniu obywatelstwa system CIVES wykorzystuje automatycznie dane osobowe z systemu SPID/CIE. Jeżeli więc Mariola nosi obecnie nazwisko Nowak, podczas gdy w jej polskim akcie urodzenia widnieje nazwisko Kurek, nie oznacza to automatycznie, że prefektura ma wpisać do dekretu „Kurek”, tylko ma zweryfikować dane na podstawie załączonych dokumentów i jeśli wszystko jest w porządku, wydać dekret z aktualnie noszonym nazwiskiem.